AV. BERKAY TOPALAK

Miras Hukuku

Miras hukuku, müteveffa kişinin vasiyetname bırakıp bırakmadığına göre farklı usullerin uygulandığı, yasal mirasçıların saklı paylarının korunmasını ve mal paylaşımının usule uygun şekilde yürütülmesini esas alan bir disiplindir.

Miras hukuku, şahsın vefatıyla malvarlığının hukukî akıbetini tayin eden, mülkiyetin intikaline dair esasları düzenleyen hukuk dalıdır. Türk Miras Hukuku, hem bireyin tasarruf serbestîsi çerçevesinde düzenleme yapmasına müsaade eder hem de zümre sistemiyle yasal mirasçılık rejimini oluşturur. Türk hukukunda yasal mirasçılık sistemi; altsoy, üstsoy, eş ve sağ kalan eş kategorileriyle şekillenir.

Mirasbırakanın vasiyetnamesi bulunmaması halinde, mirasçılar mal paylaşımı için işlem başlatacaklardır. Yasal mirasçılar veraset ilamı alarak yasal paylarını belirleyecek, bunun üzerine veraset ilamı temelinde mal paylaşımı yoluna gidilecektir. Mirasbırakanın vasiyetname bırakması halinde ise yasal mirasçıların vasiyetnamenin iptali davası açma hakkı bulunmaktadır. Saklı pay oranlarını aşan tasarruflar halinde tenkis davası açılarak yasal mirasçıların saklı pay oranları korunmaktadır.

Murisin ölümünden sonra mirasçılar, terekeye dair beyanda bulunmak durumundadır. İradi red süresi üç ay olarak belirlenmiştir. Bu sürenin geçirilmesi hâlinde miras otomatik olarak kazanılmış sayılır. Mirasın borca batık olması ihtimali göz önünde bulundurulmalı, özellikle küçüklerin menfaati gözetilmelidir.

Tereke, ölenin şahsına bağlı olmayan tüm malvarlığını içerir. Mirasçılar arasında paylaşım ya sulh yoluyla ya da mahkeme kararıyla gerçekleştirilir. Paylaşımın mümkün olmaması durumunda mahkemeye başvuru yoluyla izale-i şuyu davası açılabilir.

Mirasın paylaşımı aşamasında saklı pay kurumu büyük önem taşır. Saklı paylı mirasçılar; altsoy, ana-baba ve eşten ibarettir. Muris, vasiyetname düzenleyerek mallarının bir kısmını üçüncü kişilere bırakabilir; ancak bu tasarruf saklı paylara müdahale etmeyecek şekilde yapılmalıdır.

Vasiyetnamenin hukuken geçerli olabilmesi için kanunda sayılı şekil şartlarına riayet edilmelidir. El yazısı vasiyet, resmî vasiyet ve sözlü vasiyet olmak üzere üç tür vasiyet mevcuttur.

Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak kastıyla yaptığı ve görünürde satış gibi gösterdiği işlemlerdir. Bu tür işlemlere karşı tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali davalarında ispat yükü davacı mirasçıya düşmektedir.

Türk Miras Hukuku'nda düzenlemelerin teknik, dava süreçlerinin karmaşık ve taraflar arası ilişkilerin hassas olduğu açıktır. Mirasçılar arasındaki hak ve yükümlülüklerin dengeli biçimde tayini ancak profesyonel yönlendirme ile sağlanabilir.

Hukuk Büromuzca Miras Hukuku Alanında Sunulan Başlıca Hizmetler

• Veraset İlamı Alınması: Veraset ilamı, mirasbırakanın vefatı sonrasında yasal ya da atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve miras üzerindeki pay oranlarını gösteren resmî bir ilâmdır. Sulh hukuk mahkemesi veya noterlik aracılığıyla temin edilebilen bu belge, terekeye dair her türlü tasarrufun hukukî altyapısını teşkil eder.
• Vasiyetname Hazırlanması: Vasiyetname, bir kimsenin ölümünden sonra malvarlığına ilişkin tasarruf iradesini ifade ettiği, tek taraflı ölüme bağlı bir hukuki işlemdir. Resmî, el yazılı ya da sözlü şekillerde hazırlanabilmekte olup şekle ve içeriğe dair hükümlere aykırılıklar hâlinde iptali gündeme gelebilmektedir.
• Tereke Davası Açılması ve Takibi: Tereke davası, murisin vefat tarihi itibariyle sahip olduğu tüm malvarlığının ve borçlarının yargı eliyle tespiti amacıyla açılan hukukî bir süreçtir. Müteveffaya ait taşınmazlar, banka hesapları, alacaklar ve borçlar mahkemece ortaya konulmaktadır.
• Vasiyetnamenin Okunması Davasının Takibi: Vasiyetnamenin okunması davası, resmi veya el yazılı vasiyetnamenin mahkeme huzurunda açıklanması ve taraflara tebliği amacıyla yürütülür. Bu süreç, terekenin devrini etkileyebilecek muhteviyatın anlaşılması için zorunludur.
• Vasiyetnamenin Tenfizi Davasının Açılması ve Takibi: Tenfiz davası, vasiyet alacaklısı sıfatını haiz kişinin vasiyetnamenin yerine getirilmesini talep etmesi amacıyla açtığı özel bir dava türüdür. Mahkeme, vasiyetnamenin hukuka uygun düzenlenip düzenlenmediğini inceleyerek vasiyetin infazına yönelik karar verir.
• Vasiyetnamenin İptali Davasının Açılması ve Takibi: Vasiyetnamenin iptali davası, çoğunlukla mirasbırakanın ehliyetsizliği, irade fesadı ya da şekil eksikliği gibi nedenlere dayanmaktadır. Bu davanın açılması, yasal mirasçıların saklı paylarını korumak yahut hakkaniyetli paylaşımı temin etmek amacı taşır.
• Tenkis Davasının Açılması ve Takibi: Tenkis davası, saklı pay sahibi yasal mirasçıların, mirasbırakanın tasarruflarının saklı paylarını aşması hâlinde bu fazlalığın iptalini talep ettikleri bir dava türüdür. Türk Medeni Hukuku saklı pay oranlarını açıkça belirlemiş olup bu sınırın ihlali tasarruf serbestîsini sınırlandırır.
• Mirasçılık Belgesinin İptali Davasının Açılması ve Takibi: Mirasçılık belgesi yanlışlıkla düzenlenmiş olması hâlinde iptali mümkündür. Bu tür bir iptal davası çoğunlukla mirasçılık sıfatının bulunmadığı ya da sahte beyanla belge alındığı hâller üzerine bina edilir.
• Mirastan Feragat Sözleşmesi Hazırlanması: Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçısı arasında yapılması gereken, ivazlı ya da ivazsız olabilen ve ileride doğacak miras hakkından vazgeçmeyi içeren bir akittir. Özellikle aile içi mal paylaşımında denge kurmak amacıyla tercih edilmektedir.
• Reddi Miras (Mirasın Reddi) Davasının Açılması ve Takibi: Mirasın reddi, murisin borçlarının terekeyi aşması gibi nedenlerle yasal süresi içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yapılacak beyanla gerçekleştirilir. Red beyanı süresi üç aydır. Red işlemi, müteveffanın borçlarına dair sorumluluğu ortadan kaldırmaktadır.
• Muris Muvazaasına Dayalı Tapu İptali Davalarının Açılması ve Takibi: Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak kastıyla yaptığı ve görünürde satış gibi gösterdiği işlemlerdir. Bu tür işlemlere karşı açılan tapu iptali ve tescil davaları, terekenin bütünlüğünün korunması açısından büyük önem taşır.
• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesine İlişkin Davaların Açılması ve Takibi: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bir kimsenin yaşamı boyunca bakım ve gözetimi karşılığında malvarlığını devretmesini konu alan şekle tâbi bir sözleşme tipidir. Sözleşmenin amacının bakım değil mal kaçırma olduğu ispatlandığında iptal gündeme gelir.
• Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davasının Açılması ve Takibi: Miras yoluyla intikal eden mallar üzerinde çoğu zaman iştirak hâlinde mülkiyet doğar. Ortaklığın giderilmesi davası, bu ortaklığın sona erdirilerek bireysel mülkiyete geçilmesini sağlar. Ortaklık, aynen taksim ya da satış yoluyla giderilebilir.
• İştirak Halindeki Mülkiyetin Müşterek Mülkiyete Çevrilmesi Davası: İştirak hâlindeki mülkiyet, mirasçılar arasında eşit ve bölünemez bir ortaklık şeklindedir. Müşterek mülkiyete çevrilmesi hâlinde her paydaş kendi hissesini serbestçe devredebilir.
• Mirasın Hükmen Reddi Davasının Açılması ve Takibi: Mirasın hükmen reddi, murisin vefat ettiği anda açıkça borca batık olması hâlinde mirasçıların herhangi bir beyanda bulunmaksızın mirası reddetmiş sayılmalarını sağlayan hukuki bir durumdur.
• Tereke Alacaklarının Tahsiline Yönelik Alacak Davası: Miras bırakanın sağlığında sahip olduğu ve mirasçılara intikal eden alacak haklarının korunması ve tahsil edilmesi için açılan alacak davaları, terekenin aktiflerinin artırılmasına yöneliktir.
• Miras Bırakanın Sağlığında Yaptığı Bağışların Tespitine İlişkin Davalar: Murisin sağlığında yaptığı bağışlar, saklı paylı mirasçıların haklarını zedeleyebilecek mahiyetteyse tenkis yahut muvazaa davalarına konu olabilir.
• Ölüme Bağlı Tasarrufların Yorumlanması Konusunda Danışmanlık: Murisin ölümüne bağlı olarak yaptığı tasarrufların içerik bakımından geçerliliği, Türk Medeni Hukuku ve yargı içtihatları çerçevesinde titizlikle değerlendirilmelidir.
• Miras Paylaşımına İlişkin Sulh Protokolünün Hazırlanması: Mirasçılar arasında uyuşmazlık doğmadan mirasın paylaşılması amacıyla hazırlanan sulh protokolleri, taraf iradelerinin açık ve karşılıklı muvafakatiyle tanzim edilir. Bu belgeler ileride açılabilecek davaları bertaraf eder.
• Murisin Mal Kaçırma Maksadıyla Yaptığı İşlemlere Karşı İhtiyati Tedbir Talebi: Murisin ölümünden hemen önce yaptığı ve terekenin değerini düşüren işlemler, mirasçıların alacaklarını koruma amacıyla ihtiyati tedbir kararı talep edilmesi mümkündür. Bu kararlar tapu kayıtlarına şerh verilmesi, bankalardaki mevduatın dondurulması gibi uygulamalara kapı aralayabilir.
• Tereke Üzerindeki Şerhlerin Kaldırılması ve Tasarruf Engellerinin Bertaraf Edilmesi: Tereke malları üzerindeki haciz, ipotek yahut benzeri sınırlamaların kaldırılması, mirasın sağlıklı paylaşımı ve tasarruf edilebilir hâle getirilmesi için açılan davalardır.
• Yabancı Unsurlu Miras İşlemlerinde Temsil ve Dava Süreçlerinin Yürütülmesi: Yabancı unsurlu miraslar, murisin yabancı uyruklu olması, malların yurtdışında bulunması veya mirasçının yabancı olması gibi unsurlarla birlikte milletlerarası özel hukuku devreye sokar. Davanın Türkiye'de görülmesi hâlinde Türk mevzuatı esas alınır.